Τετάρτη, Μαρτίου 24, 2021

Η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης από τον Δήμο Παύλου Μελά, 2021

 


Στην εποχή του κορωνοϊού η ποίηση υπάρχει και την τιμάμε! Η 21η Μαρτίου, η πρώτη μέρα της Άνοιξης, όπου το φως κερδίζει το σκοτάδι και η αισιοδοξία αφήνει πίσω της το πένθος, είναι η Παγκόσμια ημέρα της Ποίησης. Στο κάλεσμα του Τμήματος Πολιτισμού και των Δημοτικών Βιβλιοθηκών του Δήμου Παύλου Μελά, ανταποκρίθηκαν 15 ποιητές και ποιήτριες που ανάγνωσαν και βιντεοσκόπησαν ένα ποίημα που έχουν γράψει οι ίδιοι «σαν σε αίθουσα μεστή από κόσμο». Ποιήματά τους ανάγνωσαν με σειρά εμφάνισης οι: 1. Δήμος Χλωπτσιούδης - Με πόσα ρο γράφεται το δάκρυ; «Laissez passer», ποίηση. Ποίημα αφιερωμένο στον Κώστα Κρεμμύδα 2. Σπύρος Λαζαρίδης - Απόμαχος χορός 3. Ελευθερία Θάνογλου - Νυχτερινές Διαδρομές 4. Έλενα Γιασεμάκη - Ο αφρός του αλατιού από το βιβλίο «Ο αφρός του αλατιού» 5. Αφροδίτη Διαμαντοπούλου – Θέλω 6. Ολυμπία Σταύρου – Τα ασυνόδευτα παιδιά 7. Ευθυμία Περσοπούλου – Πορεία 8. Κώστας Λιναρδόπουλος - Τα τείχη από την ποιητική συλλογή «Τείχη, χαλάσματα και σκόρπια λόγια αγάπης) 9. Elona Scopeci - Η αναμονή 10. Μυρσίνη Πατακάκη - Το ανθρωπάριο 11. Γιάννης Τζανής – Η γιορτή, αφιερωμένο στη γυναίκα μου 12. Σούζη Χαλάτση – Να μ' αγαπάς 13. Νικόλαος Κοτόπουλος – Γυναίκα (απαγγελία Αναστασία Κοτοπούλου) 14. Αθανασία Γκουτζάκη - Ελλάδα μου, για τα 200 χρόνια από την ελληνική επανάσταση 15. Βαρβάρα Αποστολίδου - Η γιορτή Ευχαριστούμε θερμά όλες και όλους τις φίλες και τους φίλους ποιήτριες και ποιητές που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμά μας, στο κάλεσμα του Τμήματος Πολιτισμού και το βιβλιοθηκών του Δήμου Παύλου Μελά, για να τιμήσουμε μαζί την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης. Τους ευχαριστούμε που έβαλαν το λιθαράκι τους ώστε να επαναπροσδιοριστεί η φράση του Ντελακρουά «δεν υπάρχει τέχνη χωρίς ποίηση». Συντελεστές: Δελτία τύπου, επικοινωνία: Νίνα Αθανασιάδου, Κατερίνα Καλουδοπούλου Επεξεργασία βίντεο - μοντάζ : Νίκος Κατικαρίδης Μουσική βίντεο Son of a beat -Vasilikos Επιμέλεια κειμένων βίντεο: Τριαντάφυλλος Κουρούκλας Παραγωγή Μάρτιος 2021 – Τμήμα Πολιτισμού Δήμου Παύλου Μελά Δήμος Παύλου Μελά - Τμήμα Πολιτισμού Λαγκαδά 221, 56430, Σταυρούπολη - Θεσσαλονίκη Τηλέφωνο: 2313302938, 835 e-mail: grpol@pavlosmelas.gr url: www.pavlosmelas.gr

Κυριακή, Μαρτίου 07, 2021

Από το μαγευτικό Ηλιόλουστο πέρασε και ο Εμφύλιος

 


Έχω μερικές εκκρεμότητες σχετικά με τις εκδηλώσεις που θέλω να κάνω στο μαγευτικό Ηλιόλουστο και τα βιβλία που περιμένουν στη σειρά˙ έκανα μόνο μια εκδήλωση και έβγαλα μόνο ένα μικρό βιβλιαράκι. Όταν τελείωνα με όσα προγραμμάτιζα θα έκανα και μια τελευταία ως ύστατο χρέος: μια εκδήλωση αφιερωμένη σε ΟΛΑ τα θύματα του Εμφυλίου στο χωριό.

Τώρα δουλεύω ένα βιβλίο μου για την ιστορία της εκτός των τειχών δυτικής Θεσσαλονίκης, συνέχεια των προηγούμενων. Κάθε φορά που αλιεύω κάτι σχετικό με το Ηλιόλουστο, το μαζεύω στοργικά και το βάζω στον κατάλληλο φάκελο, να περιμένει τη σειρά του. Αυτή η είδηση όμως του Ριζοσπάστη (04-07-1947) με συγκλόνισε. Υπάρχει ένα τυπογραφικό λάθος, το αρχικό του δεύτερου μικρού ονόματος έπρεπε να είναι Ξ και όχι Γ. Αλλά το λάθος αυτό είναι ασήμαντο μπροστά στο τεράστιο λάθος που ήταν ο Εμφύλιος και η απώλεια τόσων ζωών.



Τα πορτρέτα αυτά θα κυμάτιζαν τυπωμένα σε πανί στον ουρανό του χωριού, από τον περασμένο Οκτώβριο, όταν θα έκαμνα την εκδήλωση για τα 100 χρόνια από την Έξοδο από το Φαχρέλ, το χωριό του Καυκάσου από το οποίο ήρθανε το 1920 στην Ελλάδα και το 1921 στη Μελάφτσα (Ηλιόλουστο, από το 1927) οι εικονιζόμενοι και οι άλλοι Πόντιοι πρόσφυγες. Δεν έγινε η εκδήλωση με τα διαδοχικά μέτρα κατά του covid 19. 

Στην εκδήλωση που έκανα τον Αύγουστο του 2011 στο χωριό υπήρχαν οι πιο κάτω αναφορές στα δύο αυτά άτομα.







Ο Ιωακείμ δεν σκοτώθηκε απλώς κάτω στον βάλτο στον Εμφύλιο˙ οι θάνατοι στον Εμφύλιο είναι τραγικοί επειδή είναι ουσιαστικά δολοφονίες και όχι θάνατοι από ατύχημα. Αν δε σκεφτεί κανείς πως το πτώμα του νεκρού πατέρα το μετέφερε πάνω σε ένα κάρο ο μεγαλύτερος μεν γιος του αλλά ένα παιδί ως προς την ηλικία του, τότε ο θάνατος του Ιωακείμ αποκτά το μεγαλείο που συναντάμε στις Τραγωδίες. Είναι ειρωνεία της τύχης το εξής: ο Ιωακείμ ήταν από τους Φαχρελίτες που με δυσκόλεψαν πολύ στο να βρω φωτογραφία τους. Μία βρήκα και σ' αυτή δεν φαίνεται ολόκληρο το πρόσωπό του! Το όνομά του όμως βρήκε τον τρόπο να τρυπώσει στην ειδησούλα της εφημερίδας για τον θάνατό του.
Ο Ξενοφών παντρεύτηκε με την έναρξη της Κατοχής στην Ελλάδα στη διάρκεια του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου και σκοτώθηκε-δολοφονήθηκε  έξι χρόνια μετά˙ αν αφαιρέσουμε τα χρόνια της Κατοχής και τον χρόνο που έζησε στη διετία 1946-1947, του έμεινε ούτε ένας χρόνος ειρηνικής ζωής με την οικογένεια που προσπαθούσε να χτίσει με την Ουρανία και το παιδί τους.

Στο βιβλίο για το χωριό υπάρχει ο κατάλογος των Φαχρελιτών που ήρθαν στην Ελλάδα, ενώ για όσους εγκαταστάθηκαν στο Ηλιόλουστο, δίπλα στο όνομά τους έβαλα και τις φωτογραφίες τους, όσων δηλαδή κατάφερα και βρήκα φωτογραφία.





Στο σημειωματάριό μου έχω γραμμένα τα ονόματα των ανθρώπων του χωριού που έπεσαν θύματα του Εμφυλίου˙ ελπίζω να αξιωθώ να γίνει στη μνήμη τους, αυτό που πρέπει να γίνει: ένα ταπεινό σκύψιμο της κεφαλής κι ένα αληθινό δάκρυ για τον άδικο χαμό τους και τα ανεκπλήρωτα όνειρά τους.




Πέμπτη, Φεβρουαρίου 25, 2021

Διήγηση για ένα μνημείο με άσχημο τέλος!

 Το 1978 ήταν η χρονιά του μεγάλου σεισμού στη Θεσσαλονίκη, ήταν όμως και η χρονιά των δημοτικών εκλογών. Ο Χρήστος Τσακίρης ήταν υποψήφιος δήμαρχος στη Σταυρούπολη κι εγώ έδινα μαζί του τη  μάχη κάνοντας γελοιογραφίες σατιρίζοντας τον αντίπαλό του και προηγούμενο δήμαρχο. Ο πρώην δήμαρχος δεν τα κατάφερε, ο Χρήστος βγήκε δεύτερος την πρώτη Κυριακή και πρώτος την δεύτερη Κυριακή και εκλέχτηκε δήμαρχος Σταυρούπολης. 





Το άστρο του έλαμψε για πολλά χρόνια, έκανε πολλά πράγματα στη Σταυρούπολη, κυριολεκτικά της άλλαξε το πρόσωπο, την έκανε μια πόλη με αναγνωρίσιμο δημόσιο χώρο. Όταν έφυγε πια από κοντά μας, ήμουν υπέρμαχος, ως αντιδήμαρχος, στο να τιμηθεί ονομάζοντας το Κέντρο Πολιτισμού με το δικό του όνομα και τελικά έτσι και έγινε ενώ υπήρχαν και άλλες προτάσεις.

Την πρώτη κιόλας χρονιά της θητείας του, γιορτάζεται το Διεθνές Έτος Παιδιού, διοργανώνονται εκδηλώσεις μπροστά από τον χώρο του δημαρχείου. Είμαι πρόεδρος του Πανσπουδαστικού Συλλόγου Σταυρούπολης και στήνουμε μια έκθεση βιβλίου στο πλαίσιο των εκδηλώσεων. Το δημαρχείο ήταν κτίριο του 1964 και έργο ενός άλλου αυτοδιοικητικού, κοινοτάρχη εκείνου, που συνέδεσε το όνομά του με νέα δημόσια κτίρια. Το 1979 πάντως, ο χώρος μπροστά από το Δημαρχείο ήταν απελπιστικά άσχημος και απεριποίητος, με παράγκες επί της οδού Λαγκαδά μπροστά από το κτίριο.




Στον χώρο έξω από το Δημαρχείο γιορτάζονταν οι εθνικές επέτειοι. Στηνόταν μια μαρμάρινη πυραμίδα και εκεί κατέθεταν τα στεφάνια. Η φωτογραφία που έχω πρέπει να είναι από το, σημαδιακό για μένα, 1981. Καταθέτω στεφάνι εκ μέρους του Πανσπουδαστικού Συλλόγου Σταυρούπολης αλλά ταυτόχρονα προβαίνω σε μια ενέργεια η οποία έθεσε τέλος στην, πενταετούς σχεδόν διάρκειας, κομματική μου ιδιότητα! Βοήθησα, μαζί με τον αδελφικό μου φίλο και σύντροφο, έναν αγωνιστή της Αριστεράς, όχι όμως της δικής μας κομματικής Αριστεράς, να καταθέσει στεφάνι παρά το πρωτόκολλο της εκδήλωσης, κάτι που δεν μας συγχωρήθηκε. Ας είναι, δεν μετανιώνω.


Τριγυρνούσα λοιπόν μπροστά από το δημαρχείο για εκδηλώσεις, είχα ξοδέψει έξι χρόνια στο διπλανό ΣΤ΄ Γυμνάσιο Αρρένων Θεσσαλονίκης, αλλά δεν ήξερα τίποτε για τα χώματα που πατούσα. Ο Χρήστος όμως ήξερε. Είχε έναν καλό συνεργάτη αρχιτέκτονα, ο οποίος άφησε το αποτύπωμά του στα έργα του πολιτικού Τσακίρη, τον Γιώργο Αθανασόπουλο, και έτσι μπήκε σε εφαρμογή το σχέδιο για ένα πάρκο πλατεία μπροστά στο δημαρχείο και την τοποθέτηση εκεί ενός μνημείου. Και να μην θέλαμε να μάθουμε κάτι για εκείνα τα χώματα, μας το θύμιζαν εκείνα. Κατά τις εργασίες διαμόρφωσης του χώρου και την κατεδάφιση των παραγκών επί της Λαγκαδά ήρθε στην επιφάνεια μία μαρμάρινη πλάκα που χρησίμευε ως κατώφλι στον νεροχύτη ενός καφενείου. Μια επιτύμβια πλάκα. Λίγα μέτρα νοτίως του Δημαρχείου και σχεδόν πάνω στη νοτιοδυτική γωνία της αυλής του γυμνασίου υπήρχε η Τούμπα των Εκτελέσεων επί Κατοχής. Έπαιρναν οι Γερμανοί από το γειτονικό στρατόπεδο Παύλου Μελά κρατούμενους και τους εκτελούσαν για αντίποινα. Και επί Κατοχής και στα πρώτα χρόνια της Απελευθέρωσης, πήγαιναν οι συγγενείς και άναβαν ένα κεράκι ή έφτιαχναν έναν σταυρό. Ή μια μαρμάρινη πλάκα. Η Τούμπα όμως στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ισοπεδώθηκε για να κτιστεί πρώτα το γήπεδο του Παύλου Μελά και μετά το ΣΤ΄ Γυμνάσιο Αρρένων. Τα χώματά της σκορπίστηκαν, η πλάκα έγινε οικοδομικό υλικό. Σώθηκε όμως.


Οι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, οι πρώην κρατούμενοι στο Παύλου Μελά, οι συγγενείς των κρατουμένων ή των εκτελεσμένων τιμούσαν τη μνήμη των ανθρώπων εκείνων μέσα στον χώρο του στρατοπέδου, στην άκρη του μακρόστενου κτιρίου του παράλληλου προς την οδό Λαγκαδά το οποίο λειτουργούσε ως φυλακή επί Κατοχής. Από τα δυτικά παράθυρά του οι κρατούμενοι μπορούσαν να βλέπουν να σκάβονται οι λάκκοι που θα υποδέχονταν τα κορμιά των εκτελεσμένων!


Ο Χρήστος λοιπόν γνωρίζοντας τι έγινε σ' εκείνα τα χώματα αποφάσισε να στήσει ένα μνημείο στο νέο πάρκο. Το μνημείο θα έμπαινε στην τρίτη κορυφή ενός τριγώνου, με τις άλλες δύο να είναι η θέση της Συγκέντρωσης Μνήμης και η θέση της Τούμπας.





Προκηρύχτηκε λοιπόν ένας Πανελλήνιος Διαγωνισμός και το Πρώτο Βραβείο το κέρδισε ο Ευθύμιος Καλεβράς, γλύπτης από την Κατερίνη. Το τελείωσε το 1985 και το έστησε στη θέση του το 1986, μάλλον φθινόπωρο.





Τα αποκαλυπτήρια του μνημείου γίνονται τον ίδιο χρόνο και μετά από δύο χρόνια, από το 1988, εκεί μπροστά του γίνεται μια εκδήλωση μνήμης, η οποία εμπεριέχει ένα μικρό λάθος. Επιλέχτηκε η 6η Ιουνίου, ημέρα κατά την οποία το 1944 εκτελέστηκαν 101 κρατούμενοι, οι περισσότεροι από το Παύλου Μελά. Η εκτέλεσή τους δεν έγινε στη γειτονική Τούμπα αλλά κοντά στα Διαβατά. Δεν πειράζει. Ακόμα κι αν ηχούν τα ονόματα των 101 στην εκδήλωση, ουσιαστικά μνημονεύονται όλοι οι πεσόντες σ' εκείνα τα χρόνια!


Οι μορφές του μνημείου έχουν στην πλάτη τους τον χώρο όπου υψωνόταν η Τούμπα. Ο Χρήστος και όλοι οι πολίτες της Σταυρούπολης ήταν περήφανοι για το έργο αυτό. Ο Χρήστος δεν είχε στραμμένη την προσοχή του μόνο στις λάσπες της συνοικίας και στα χώματα. Έστησε ένα δραστήριο Γραφείο Προγραμματισμού και Ανάπτυξης και είχε ανοιχτά τα μάτια του που κοιτούσαν και προς Ευρώπη μεριά. Το 1989 βγαίνει ένα τεύχος, αφιερωμένο στον λαό της Σταυρούπολης, έχει τίτλο Γνωριμία με τη Σταυρούπολη και στο εξώφυλλό του, κάτω δεξιά, καμαρώνει ένα σκίτσο παραλλαγή του μνημείου, ως σήμα του Γραφείου!


Στις εσωτερικές του σελίδες υπάρχουν όμορφα πράγματα και κάποιες εκπλήξεις. Φυσικά υπάρχει το Μνημείο της Εθνικής Αντίστασης και μάλιστα ως φόντο εκδηλώσεων πια!



Υπάρχει όμως ακόμα ένα ορειχάλκινο άγαλμα, του Πόντιου Ακρίτα αυτή τη φορά που στήθηκε μερικά μέτρα πιο βόρεια, με πρωτοβουλία του συλλόγου Ποντίων της Σταυρούπολης, Ακρίτες του Πόντου.


Ποιος είναι ο καλλιτέχνης αυτού του έργου; Μια ματιά στο λεύκωμα που βγήκε για τον Ευθύμιο Καλεβρά μας λύνει την απορία.



Δύο εμβληματικά έργα, του ίδιου γλύπτη, κοσμούν τη Σταυρούπολη. Η διαμόρφωση του χώρου όμως δεν τελείωσε. Η μορφή του υπάρχοντος κτιρίου του Δημαρχείου και η συντροφιά του με το Μνημείο της Εθνικής Αντίστασης, έφεραν στον νου του Γιώργου Αθανασόπουλου έναν πίνακα του Νίκου Εγγονόπουλου.


Δεν ήθελε και πολύ! Εξ άλλου οι υπηρεσίες του Δήμου πλήθαιναν, χρειαζότανε επιπλέον χώρος. Επέκταση καθ' ύψος!



Τα χρόνια περνάνε. Μετά από δώδεκα χρόνια και τρεις συνεχόμενες θητείες ο Χρήστος Τσακίρης δίνει τη θέση του στον Σπύρο Μπαρούτα που κι αυτός έμεινε στη θέση του δημάρχου για άλλα δώδεκα χρόνια. Το 2002 κερδίζει τις εκλογές ο Διαμαντής Παπαδόπουλος και μαζί του εκλέγομαι κι εγώ δημοτικός σύμβουλος. Ο χώρος μπροστά από το Δημαρχείο είναι πια τελειωμένος και όμορφος. Γεμίζει με κόσμο είτε για γιορτές είτε για διαμαρτυρίες. Όπως αυτή του 2004 για το εργοστάσιο φυτοφαρμάκων ΔΙΑΝΑ.


Το τοπίο όμως θα αλλάξει κι άλλο στο μέλλον. Είναι η σειρά του σχολείου να επεκταθεί, όχι εις ύψος όπως το Δημαρχείο αλλά αποκτώντας νέα πτέρυγα στην πλάτη του μνημείου. Μέχρι να αρχίσει να κτίζεται όμως αυτή η πτέρυγα μεσολαβεί η διετία 2005-2006 κατά την οποία είμαι αντιδήμαρχος πολιτισμού. Τα μάρμαρα του χώρου του μνημείου έγιναν πόλος έλξης παιδιών με σκέητ μπορντ. Οι φθορές στα μάρμαρα αυτά είναι εμφανείς. Περισσότερο εμφανής όμως είναι και η γραφή με σπρέυ πάνω στο μνημείο. Και καθώς βλέπω τη φθορά που υφίσταται το μνημείο και σκέφτομαι πως κάτι πρέπει να κάνω, το μάτι μου πέφτει στο ράμφος του περιστεριού! Λείπει! Το περιστέρι δεν έχει, όχι μόνο ράμφος, αλλά ούτε κεφάλι! Από πότε συμβαίνει αυτό;



Η επόμενη κίνηση ήταν να βρω τον Ευθύμιο Καλεβρά. Τον βρήκα, ήρθε με έναν βοηθό του, δούλεψαν και αποκατέστησαν το μνημείο τον Μάιο του 2006.






Το περιστέρι απέκτησε το κεφάλι του, το μνημείο απέκτησε το κανονικό του χρώμα. Θυμάμαι πως ο βοηθός του γλύπτη μας είχε πει να τον ψάχνουμε κάθε φορά που θα ήθελε βάψιμο το μνημείο επειδή ήθελε ειδική μπογιά και επεξεργασία. Οι κουβέντες του μού έρχονται στον νου όταν βλέπω τα χρωματιστά μπαλώματα!





Θα μπορούσα να τελειώσω εδώ αυτό το κείμενο. Στην ομορφιά! Στην αποκατάσταση της φθοράς. Όμως θα ήταν σαν να παραδίδω, και εγώ και όλοι μας, το Μνημείο βορά στην Ασχήμια και την Προσβολή. Οι επόμενες εικόνες είναι σκληρές. Και είναι διαχρονικές. Και επαναλαμβάνονται ύστερα από προσπάθειες επαναφοράς του Μνημείου στη κανονική του όψη. Δεν είμαι υπέρ της καταστολής. Δεν γνωρίζω τρόπους να προστατεύσω την Ομορφιά που εκτίθεται σε Δημόσιο Χώρο. Μπορώ να την υμνήσω και να τη δείξω. Φτάνει αυτό; 
Και δυστυχώς, σε μικρότερο έστω βαθμό, ασχήμιες υπάρχουν και πάνω στο άλλο άγαλμα του ίδιου καλλιτέχνη στην ίδια περιοχή! 
Χωρίς άλλα λόγια σταματάω. Για την ώρα τουλάχιστον.